กระบี่กระบอง: กีฬาจากศิลปะการต่อสู้ของไทยอันเป็นเอกลักษณ์
กระบี่กระบอง เป็นกีฬาที่มาจากศิลปะการต่อสู้ของไทยอย่างแท้จริง ไม่มีชาติใดเหมือน แม้จะใช้ชื่อว่ากระบี่กระบอง แต่กีฬาประเภทนี้ไม่ได้มีเพียงอาวุธ ๒ อย่างเท่านั้น ทว่าได้รวมอาวุธที่น่าสนใจไว้มากมาย อาทิ กระบี่, ดาบ, ง้าว, พลอง, ดั้ง, เขน, โล่ และไม้ศอก (ไม้สั้น)
การเล่นกระบี่กระบองจะต้องจับคู่แข่งขันกัน กรรมการจะมีหลักเกณฑ์การตัดสิน ๔ ด้านหลัก ได้แก่:
๑. การแต่งกาย: แต่งแบบนักรบโบราณหรือแบบชาวบ้านก็ได้ แต่ต้องสวมมงคลทุกครั้ง
๒. ท่ารำ: ต้องรำท่าอาวุธที่ตนถนัดอย่างน้อย ๑ ท่า มีลีลาเข้ากับจังหวะดนตรีและเหมาะสมกับอาวุธที่ใช้
๓. การเดินแปลง: คือการเดินเข้าหากันอย่างมีชั้นเชิงก่อนเริ่มการต่อสู้
๔. การต่อสู้: ต้องถูกต้องตามหลักวิชาการต่อสู้ป้องกันตัว สมจริง และไม่เป็นการอนาจาร
กำหนดเวลาแสดงคู่ละประมาณ ๗ นาที
รูปแบบและขั้นตอนการเล่นกระบี่กระบอง
การเล่นกระบี่กระบองแต่ละครั้ง มีแบบแผนที่กำหนดไว้อย่างเป็นระเบียบ ดังนี้:
- ๑. การถวายบังคม: กระทำ ๓ ครั้ง เพื่อแสดงความเคารพแก่:
- ครั้งที่ ๑: หลักธรรมคำสั่งสอนขององค์พระศาสดา
- ครั้งที่ ๒: องค์พระประมุขของชาติ
- ครั้งที่ ๓: บิดา มารดา ครูบาอาจารย์ผู้ประสิทธิ์ประสาทวิชา และผู้มีพระคุณ
- ๒. การขึ้นพรหม: ประกอบด้วยการขึ้นพรหมนั่งและการขึ้นพรหมยืน (หากฝ่ายหนึ่งนั่ง อีกฝ่ายจะยืน) เป็นการสร้างกำลังใจ และเตือนใจให้ระลึกถึง พรหมวิหาร ๔ ในการอยู่ร่วมกันในสังคม
- ๓. การรำเพลงอาวุธ: ผู้แสดงจะเลือกรำเพลงตามอาวุธที่ตนใช้ โดยเลือกท่ารำที่ตนชำนาญประมาณ ๑ ท่า
- ๔. การเดินแปลง: ลักษณะการเดินเตรียมพร้อมเข้าสู่การต่อสู้ โดยเดินไปจนสุดสนามแล้วเดินกลับมาที่เดิม เมื่อสวนกันในระยะใกล้ให้หลีกไปทางซ้ายเล็กน้อย
- ๕. การต่อสู้: การใช้ท่าทางการต่อสู้จริงด้วยอาวุธที่เรียกว่า “เครื่องไม้ตี” (มีลักษณะเหมือนเครื่องไม้รำแต่ไม่ได้ตกแต่งสวยงาม เพื่อความทนทาน)
- ๖. การขอขมา: การทำความเคารพและไหว้กันระหว่างผู้เล่นหลังจบการแสดง เพื่อขอโทษในความผิดพลั้งที่อาจเกิดขึ้นระหว่างการต่อสู้
อุปกรณ์กระบี่กระบอง (เครื่องไม้ / เครื่องตั้ง)
อาวุธที่ใช้ในการแสดงและแข่งขัน เรียกว่า “เครื่องไม้” หรือ “เครื่องตั้ง” ประกอบด้วย:
- กระบี่: อาวุธหลักที่ใช้ในการรบของทหารไทยสมัยโบราณ สำหรับฟันและแทงในระยะประชิด แบ่งเป็น ๓ ประเภท คือ กระบี่รำ, กระบี่ตี และกระบี่จริง
- ดาบ: ทำด้วยเหล็กอย่างดี ตอนปลายโค้งเล็กน้อย ยาวประมาณ ๙๐ เซนติเมตร มีน้ำหนักมากกว่ากระบี่ ใช้สำหรับฟันและแทง
- ง้าว: อาวุธยาวสำหรับฟันและแทง ตัวง้าวทำด้วยเหล็ก ยาวประมาณ ๒๒๐ เซนติเมตร มักใช้สู้บนหลังช้าง (หากมีขอที่โคนง้าวจะเรียกว่า “ของ้าว”)
- พลอง (สี่ศอก): อาวุธสำหรับตี ยาวประมาณ ๔ ศอก (๒๐๐ เซนติเมตร) ทำจากไม้เหนียวที่ไม่หักง่ายหรือทำด้วยเหล็ก
- ไม้ศอก (ไม้สั้น): อาวุธสำคัญรูปทรงคล้ายกระดูกท่อนแขน เป็นท่อนไม้สี่เหลี่ยมยาวประมาณ ๔๕ เซนติเมตร กว้างและสูงประมาณ ๗ เซนติเมตร
- เขน: เครื่องป้องกันอาวุธขนาดเล็ก รูปทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้า ทำด้วยหนังดิบหรือไม้ ใช้ถือคู่กับอาวุธมือหนึ่งเพื่อป้องกันการฟันแทงในระยะประชิด
- โล่: เครื่องป้องกันอาวุธรูปวงกลม นูนตรงกลาง ทำด้วยหนังดิบ หวายสาน หรือโลหะ
- ดั้ง: เครื่องป้องกันอาวุธ รูปทรงสี่เหลี่ยมยาวโค้งคล้ายกาบกล้วย กว้างประมาณ ๑๕ เซนติเมตร ยาวประมาณ ๑๐๐ เซนติเมตร ทำด้วยหนัง หวาย หรือไม้